Nowa lepsza strategia – Biuletyn Finanse Publiczne

Trzy lata po reaktywacji strategii lizbońskiej na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia widać pierwsze rezultaty. Wyraźny wzrost gospodarczy, mniejsze deficyty budżetowe czy ułatwienia dla przedsiębiorców to najbardziej znaczące osiągnięcia. Przyjęte właśnie sprawozdanie oprócz pozytywnych przykładów, wskazuje też na braki. Wciąż jest za mało inwestycji w badania i rozwój, obciążenia administracyjne dla MŚP są zbyt wysokie, a edukacja nie nadąża za aktualnymi potrzebami rynku pracy.

Opublikowane 11 grudnia b.r. sprawozdanie Komisji Europejskiej na temat reform gospodarczych w Europie pozytywnie ocenia wpływ strategii lizbońskiej na lepsze funkcjonowanie gospodarki UE. Reformy strukturalne zaczynają kształtować potencjał przyszłego wzrostu, poprawiając perspektywy długoterminowej koniunktury.

Nie wszystkie państwa przykładały się jednak do realizacji reform równie solidnie - w ostatnich 12 miesiącach w części z nich wyraźnie dało się zaobserwować "zmęczenie reformami". Tymczasem w następnym cyklu strategii lizbońskiej Europa będzie musiała przeprowadzić dalsze reformy gospodarcze - zarówno na szczeblu wspólnotowym, jak i krajowym - by zabezpieczyć się przed skutkami globalnych zawirowań na rynkach finansowych i wyższych cen surowców.

W sprawozdaniu jest mowa o nowych inicjatywach politycznych, które mają sprostać wyzwaniom dla Europy i wzmocnić wysiłki UE w dobie globalizacji. Pełen pakiet inicjatyw zostanie przedłożony podczas wiosennej sesji Rady Europejskiej w marcu 2008.

Strategia lizbońska przynosi efekty, prowadząc do wzrostu gospodarczego i tworzenia miejsc pracy. Strategia wytycza Europie i obywatelom Europy szlak do sukcesu w dobie globalizacji - powiedział przewodniczący Komisji José Manuel Barroso - zapewniła ona Europie wspólny, pragmatyczny program gospodarczy, przy pełnym poszanowaniu krajowych odmienności.

Barroso ostrzegł jednak, że Europa nie może spocząć na laurach, ponieważ mogłaby w ten sposób stracić możliwość kształtowania procesu globalizacji. Nie we wszystkich dziedzinach osiągnięto równe postępy, niektóre państwa członkowskie osiągają je dużo szybciej niż pozostałe - dodał.

Wiceprzewodniczący Komisji Günter Verheugen, odpowiedzialny za sprawy przedsiębiorstw i polityki przemysłowej, podkreślił, że aby przynieść dalsze rezultaty, strategia lizbońska musi zakładać prawdziwe partnerstwo między państwami członkowskimi a Unią Europejską. Jedną z kluczowych innowacji w obecnym zestawie jest nowy wspólnotowy program lizboński przewidujący dziesięć priorytetów reform podejmowanych na szczeblu UE.

Należą do nich środki służące uwolnieniu potencjału wzrostu małych i średnich przedsiębiorstw oraz lepsze uregulowania prawne pozwalające ograniczyć biurokrację - podkreślił komisarz.

Sukcesy

W 2006 r. wzrost gospodarczy w UE-27 wyniósł 3%. Oczekuje się, że w 2007 będzie tylko minimalnie niższy (2,9%). Reformy strukturalne pomogły zwiększyć szacunkową potencjalną stopę wzrostu PKB w strefie euro w okresie od 2005 do 2007 o 0,2 punktu procentowego, do poziomu blisko 2,25%.

W ostatnich dwóch latach stworzono prawie 6,5 miliona nowych miejsc pracy. Do 2009 włącznie powstać ma 5 milionów kolejnych miejsc. Oczekiwany jest spadek stopy bezrobocia poniżej 7%, najniżej od połowy lat 80. ubiegłego wieku. Po raz pierwszy od dziesięciu lat, znacznemu wzrostowi zatrudnienia towarzyszył solidny wzrost wydajności.

Kraje UE-27 istotnie zmniejszyły deficyty budżetowe, z poziomu 2,5% PKB w 2005 do prognozowanych 1,1% w 2007. Dług publiczny w UE-27 został obniżony z 62,7% w 2005 do nieco poniżej 60% w 2007.

Poza paroma wyjątkami, we wszystkich państwach członkowskich można już rozpocząć działalność gospodarczą w ciągu jednego tygodnia, załatwiając wszystkie formalności w "jednym okienku". Podjęto również istotne kroki na rzecz realizacji unijnego programu lepszych uregulowań prawnych.

Blisko połowa państw członkowskich opracowała - lub opracowuje - strategie polityczne łączące elastyczność rynku pracy z bezpieczeństwem socjalnym. Osiągnięto porozumienie w sprawie wspólnego zestawu zasad stosowania takiego podejścia, a państwa członkowskie powinny je teraz wprowadzić w życie odpowiednio do swoich specyficznych uwarunkowań.

Wszystkie państwa członkowskie wyznaczyły już krajowe cele inwestycyjne w zakresie prac badawczo-rozwojowych. Jeśli zostaną one w pełni osiągnięte, wartość wydatków na badania i rozwój w UE wzrośnie w 2010 do poziomu 2,6% PKB (w porównaniu z 1,9% w 2005). Oznaczałoby to istotny postęp, nawet jeśli realizacja zasadniczego unijnego celu, zakładającego trzyprocentowy udział wydatków na badania i rozwój w PKB (w tym 2% z sektora prywatnego), miałaby się opóźnić.

Wciąż jednak wiele do zrobienia

Należy zaznaczyć, że udział PKB na badania i rozwój w UE nie rósł ostatnio tak szybko jak wskaźniki wzrostu gospodarczego, w związku z czym spadł do 1,85% w 2006. Między poszczególnymi krajami występowały w tej mierze duże różnice. Powyższa tendencja oddala perspektywę osiągnięcia przez UE celu 3% PKB.

Mimo zmniejszenia deficytu i długu publicznego, okazja do obniżenia deficytów strukturalnych, jaką stworzył relatywnie silny wzrost gospodarczy, nie została w pełni wykorzystana, w szczególności w strefie euro.

Wciąż jeszcze wiele można usprawnić w sferze mniejszych obciążeń administracyjnych i poprawy warunków biznesowych, w szczególności dla MŚP. Otwarcie przemysłów sieciowych i sektora usług na konkurencję postępuje powoli.

Poza tym na wielu rynkach pracy utrzymuje się segmentacja i podział na dobrze chronionych stałych pracowników i pracowników zewnętrznych o niepewnych perspektywach zatrudnienia. Systemy edukacyjne nie wykształcają wystarczająco w młodych ludziach umiejętności poszukiwanych przez nich samych, jak i ich pracodawców. Mobilność zawodowa pozostaje stosunkowo ograniczona. Jedynie 2% obywateli w wieku produkcyjnym żyje i pracuje w innym państwie członkowskim. W niektórych państwach członkowskich pracownicy nadal napotykają na istotne bariery przy zmianie pracy. W związku z tym Komisja zaproponowała plan działania na rzecz mobilności zawodowej, przewidujący 15 konkretnych działań (zob. IP/07/1879).

Europa pozostaje w tyle za innymi czołowymi gospodarkami pod względem inwestycji w technologie informacyjno-komunikacyjne.

Wiele państw członkowskich jest dalekich od realizacji celów z Kioto. Dodatkowo będą teraz musiały podjąć istotne wysiłki w celu realizacji ambitnych celów uzgodnionych przez przywódców UE podczas wiosennej sesji Rady Europejskiej w 2007, które mają być zrealizowane w ramach pakietu działań dotyczących energii i zmian klimatu, który Komisja przedstawi w styczniu 2008 r.

Ożywienie strategii na kolejnych etapach realizacji

W sprawozdaniu przedstawiono szereg nowych działań w każdej z czterech priorytetowych dziedzin określonych podczas wiosennej sesji Rady Europejskiej w 2006 (filary odnowionej strategii). Komisja zwróci się do przywódców UE o ich zatwierdzenie podczas wiosennej sesji Rady w marcu 2008:

• inwestycje w zasoby ludzkie i modernizację rynków pracy: w sprawozdaniu zwrócono się do państw członkowskich o opracowanie planów działania i wyznaczenie celów, służących znacznemu ograniczeniu zjawiska przedwczesnego przerywania edukacji i poprawieniu podstawowych umiejętności czytania;
• warunki biznesowe: państwa członkowskie wezwano do przyjęcia zintegrowanego podejścia na podstawie europejskiej karty małych przedsiębiorstw, by wspierać rozwój i wzrost gospodarczy milionów MŚP, w których tworzone jest dziewięć na każde dziesięć nowych miejsc pracy;
• wiedza (edukacja, badania i rozwój, innowacje): zaproponowano podjęcie kroków w kierunku zapewnienia "piątej wolności" - swobodnego przepływu wiedzy. Miałoby to polegać na stworzeniu prawdziwej europejskiej przestrzeni badawczej i integracji orzecznictwa patentowego, jak również wprowadzeniu jednego patentu za przystępną opłatą. Państwa członkowskie zostały wezwane do opracowania krajowych strategii dotyczących łączy szerokopasmowych oraz wyznaczenia krajowych celów w zakresie dostępu do szybkiego internetu. Minimum do 2010 to przyłączenie do internetu 30% ludności i wszystkich szkół;
• energia i zmiany klimatu: podkreślono znaczenie powstania wewnętrznego rynku energii. W tej kwestii wezwano państwa członkowskie do wyznaczenia obowiązkowych do realizacji celów w zakresie zmniejszenia zużycia energii w budynkach administracji publicznej oraz systematycznego uwzględniania kryterium efektywności energetycznej przy udzielaniu zamówień publicznych.

Wymiar zewnętrzny

Podstawową zasadą jest łączenie otwartości z obroną słusznych europejskich interesów. Pogłębiony dialog z krajami trzecimi będzie kładł nacisk na istotne dla obu stron zagadnienia związane z globalizacją, takie jak dostęp do rynku, zbieżność regulacji, migracja i zmiany klimatu. W przyszłości Komisja będzie opracowywać coroczne sprawozdanie na temat dostępu do rynku, określające kraje i sektory, w których nadal występują istotne bariery w tej dziedzinie.

Zintegrowane wytyczne bez zmian

Powyższe dostosowania strategii są potrzebne do poprawy sytuacji w tych dziedzinach, w których postęp był ograniczony. Mają też pomóc w radzeniu sobie z nowymi wyzwaniami i globalnym uwarunkowaniami. Nie pociągają one za sobą konieczności zmiany zintegrowanych wytycznych uzgodnionych jednomyślnie przez państwa członkowskie w 2005 r., dlatego Komisja proponuje pozostawienie ich bez zmian w kolejnym cyklu. Niemniej jednak tekst dołączony do wytycznych jest aktualizowany stosownie do zmieniających się okoliczności.

Wspólnotowy program lizboński

Obecny pakiet na rzecz wzrostu i zatrudnienia obejmuje nowy, innowacyjny wspólnotowy program lizboński przewidujący priorytety działań UE w kolejnym trzyletnim cyklu. Nowy program określa dziesięć zasadniczych priorytetów dla reform, jakie należy przeprowadzić na szczeblu UE, by stymulować europejską gospodarkę w trzech kolejnych latach. Obejmują one:

• kartę małych przedsiębiorstw,
• program lepszych uregulowań prawnych,
• badania i przestrzeń szkolnictwa wyższego oraz
• inicjatywy w zakresie patentów.

Pozostałe priorytety to:

• większe inwestycje i zwiększanie zdolności do podjęcia zatrudnienia;
• kolejne kroki na rzecz integracji unijnych rynków usług finansowych oraz zapewnienia im większej stabilności w obliczu obecnych zawirowań;
• propagowanie nowej, zrównoważonej polityki przemysłowej.

Ocena wdrażania na szczeblu krajowym

Przyjęty dziś pakiet działań obejmuje punkty poświęcone ocenie osiągnięć poszczególnych państw członkowskich (i strefy euro). Nastąpił ogólny postęp, choć w różnych krajach w różnym tempie. W większości przypadków podjęto działania realizujące zalecenia uzgodnione indywidualnie z każdym krajem w ubiegłym roku. Mimo to wiele jeszcze pozostaje do zrobienia, a większość zaleceń jest nadal aktualnych. W kilku przypadkach (Niemcy, Włochy i Hiszpania) liczba zaleceń zmniejszyła się, natomiast w przypadku Słowacji, zeszłoroczne zalecenie dotyczące przeciwdziałania długoterminowemu bezrobociu zostało zastąpione zaleceniem dotyczącym poprawy otoczenia regulacyjnego. Żadne z państw członkowskich nie otrzymało dodatkowego, indywidualnego zalecenia. Wnioski dotyczące poszczególnych krajów zostały zebrane w MEMO/07/569.

Kontekst

Strategia lizbońska Unii Europejskiej na rzecz modernizacji Europy została wznowiona w 2005. Większy nacisk położono w niej na kwestie wzrostu i zatrudnienia. Strategia opiera się na bliskim partnerstwie między Komisją i państwami członkowskimi, które posiadają jednomyślnie uzgodnione zintegrowane wytyczne polityczne, realizowane na szczeblu UE w ramach wspólnotowego programu lizbońskiego i na szczeblu krajowym - w ramach aktualizowanych corocznie krajowych programów reform. Realizacja strategii przebiega w trzyletnich cyklach.